با چگونه شروع کنم؟ در خدمت شما عزیزان هستیم با قسمت دوم آموزش راهنمای جامع نحوه نوشتن کتاب. می توانید قسمت نخست این آموزش را در مقاله مربوطه با نام چگونه می توانم؟ راهنمای جامع نحوه نوشتن کتاب (قسمت اول) مشاهده فرمائید. بخش نخست این آموزش مربوط به شروع فرایند نوشتن کتاب بود. یعنی از خرید یک دفتر تا اتمام نوشتن کتابتان! ولی در این قسمت تمرکز اصلی بر روی مراحلی خواهد بود که پس از اتمام نوشتن کتاب گریبانگیرشان خواهیم بود. این قسمت از آموزش صرفاً تجربه چندین ساله شخص مؤلف از کار در انتشارات مختلف می باشد. تمام سعی ما بر این بوده که راهنمایی جامع برای شما عزیزان قرار تهیه کنیم تا در طول فرایند نوشتن کتاب، دغدغه ای جز نوشتن نداشته باشید. با چگونه شروع کنم؟ همراه باشید:

 

مرور ۲۰ ثانیه ای:
  • آماده سازی متن
  • نگارش محتوایی و دستوری
  • اجزاء کتاب
  • قطع کتاب
  • صفحه آرایی

 

www.howstart.ir - نحوه نوشتن کتاب 1

گام نخست: آماده سازی متن:

نخستین مرحله در این فرایند، نوشتن و آماده سازی متن کتاب است. همانگونه که در بخش قبلی توضیح دادیم، کتاب می تواند از نوع داستانی و رمان باشد، و یا غیر داستانی همانند کتاب های علمی و درسی، کمک درسی، تاریخی، اجتماعی، مهارتی و … . بهتر است از همان شروع نوشتن کتاب، آن را در کامپیوتر و توسط نرم افزار های پردازشگر متن (ترجیحاً مایکروسافت آفیس ورد) تایپ کنید. در غیر اینصورت در هنگام اتمام کتابتان با انبوهی صفحات روبرو خواهید شد و هزینه مالی و زمانی بسیاری را باید برای تایپ یکجای آن ها صرف کنید. پس بیایید به تایپ از ابتدا عمل کنیم.

نکته مهم: در هنگام تایپ کردن حتماً نیم فاصله ها را رعایت کنید. (به جای کلید space از کلید های ترکیبی Ctrl + – استفاده کنید).

www.howstart.ir - نحوه نوشتن کتاب 2

گام دوم: ویرایش محتوایی و دستوری:

مرحله نخست چاپ کتاب، تایپ آن است که توسط تایپیست انجام می شود. پس از آن، متن تایپ شده توسط ویراستار به دقت مورد بررسی قرار گرفته تا ایرادات فنی و محتوایی آن رفع گردد. سپس متن توسط صفحه آرا به شکلی زیبا و استاندارد صفحه آرایی و فایل نهایی آن برای چاپ آماده می شود. همزمان طرج جلد کتاب نیز توسط طراح و گرافیست طراحی می شود.

با وجود این‌که از پا گرفتن عمل ویرایش در ایران زمان درازی می‌گذرد، هنوز هم این عمل نزد ناشران به یکی از مراحل ضروری در تولید کتاب، از جمله کتاب‌ های علمی، تبدیل نشده است. لفظ کتاب‌ های علمی در ایران عمدتاً به کتاب‌ های درسی، به ‌خصوص کتاب ‌های دانشگاهی، اطلاق می شود. کار ویرایش کتاب‌ ها، در حکم یکی از مراحل آماده ‌سازی کتاب، به ‌شکل منسجم و سازمان ‌یافته ای صورت می گیرد که به حفظ کیفیت کتاب و بالا بودن سطح علمی، نگارشی و دستوری و محتوایی آن کمک شایانی خواهد کرد.

اغلب در کتاب ها شاهد جمله ای از طرف انتشارات هستیم که می نویسند: «مسئولیت صحت مطالب چاپ شده بر عهده مؤلف است.» نمی‌دانم اصولاً ناشر از منظر حقوقی حق دارد چنین عبارتی را در صفحۀ حقوقی کتاب ‌های خود چاپ کند یا خیر. معنی این عبارت آن است که مؤسسۀ یادشده اساساً ناشری «ادیتوریال» نبوده و نیست، و چیزی به ‌عنوان ویرایش در مراحل چاپ و انتشار کتاب در این مؤسسه تعریف نشده است. به بیان دیگر، در هیچ‌ کدام از کتاب ‌هایی که منتشر می‌کند، کار ویرایش انجام نمی ‌شود. این‌ که نتیجۀ این مسئولیت‌ ناپذیری ناشر از دیدگاه حقوقی و عرفی در صنعت نشر تا چه حد موجه است، چه تأثیری بر مخاطبان هزاران کتاب نهاده و چه تعدادی از خوانندگان کتاب ‌ها احتمالاً دچار بدفهمی مطالب شده یا گرفتار بدآموزی شده ‌اند مستلزم بررسی مفصل و طبعاً پیچیده‌ای است، اما بی ‌تردید در صنعت نشر ایران و کنار ماندن ناشران (به‌خصوص ناشران خصوصی) از ویرایش کتاب‌ هایشان تأثیر فراوان نهاده است.

در رابطۀ ناشر و امر ویرایش (به‌خصوص در وضعیت کنونی) وضعیتی متناقضی جاری است. از یک سو، اقتصاد نشر گرفتار شرایط وخیمی است و آهنگ گردش چرخ آن روز به ‌روز کندتر و به توقف نزدیک‌تر می‌شود (بحث کتاب‌ های آموزشی و در واقع حل ‌المسائلی را به جای خودش واگذار می‌کنم). از سوی دیگر، با این وضعیت اگر ناشر هزینه ‌ای هم بابت ویرایش بپردازد، احتمال این‌که از کل انجام کار منصرف شود خیلی زیاد است. به همین دلیل، اگر قبلاً ناشرانی برخی کتاب‌های خود را به ویراستار (با دستمزدی به‌راستی ناچیز) می‌سپردند، اینک قطعاً در جهت حذف مرحلۀ ویرایش پیش می‌روند. دستمزد ویرایش جزو کمترین دستمزد‌ها در میان تمام مراحل چاپ کتاب است. شاید اگر حساب ‌و کتاب کارشناسانه ‌ای صورت پذیرد، ثابت بشود حذف این هزینه در قیمت (تمام‌شده) کتاب تأثیر چندانی نمی‌گذارد، اما علت عمدۀ حذف مرحلۀ ویرایش و اصولاً نهادینه ‌نشدن آن به‌ عنوان یکی از مراحل چاپ کتاب (به‌ خصوص در بخش خصوصی) فقدان نقد از دیدگاه سنجش تأثیر ویرایش بر کتاب است.

در مجموع سه نوع ویرایش داریم که شامل ویرایش فنی، زبانی- ساختاری و تخصصی یا علمی و ساختاری است. در پایین به تبیین جزئی این سه نوع ویرایش می پردازیم:

الف: ویرایش فنی

این نوع ویرایش، شامل کارهای زیر است:

  • یک‌دست کردن رسم ‌الخط کلمات؛ به عنوان مثال، عبارت ‌هایی مانند «میرساند»، «بسمه تعالی»، «اینجانب»، «بعرض» و «حضرتعالی» را به صورت درست آن‌ ها، یعنی «می ‌رساند»، «باسمه تعالی»، «این جانب»، «به عرض» و «حضرت عالی» بنویسیم.
  • اصلاح غلط ‌های املایی؛ به عنوان مثال‌، کلمه ‌هایی مانند «درخاست» و «استحظار» را به صورت «درخواست» و «استحضار» بنویسیم.
  • کنترل پاراگراف ‌بندی؛ یعنی اینکه چه جمله ‌هایی را در کنار هم و در یک پاراگراف قرار بدهیم. همان‌ طور که می‌ دانیم در یک کتاب، جمله‌ هایی که یک مفهوم یا مثال خاص را توضیح می ‌دهند، باید پشت سر هم بیایند و یک پاراگراف را تشکیل بدهند. به عنوان مثال، قبل از عبارت ‌هایی مثل «بنابراین»، «در این حالت»، «برای این منظور»، «به عبارت دیگر»، «یعنی» و غیره، نباید یک پاراگراف جدید ایجاد کنیم.
  • اصلاح یا اعمال نشانه‌گذاری ‌های متن؛
  • یک‌ دست کردن ضبط اعلام، اصطلاحات، آوا نگاشت آن‌ ها در صورت لزوم و آوردن معادل لاتین کلمات؛
  • اعمال قواعد عددنویسی، فرمول‌ نویسی، اعراب‌ گذاری و اختصارهای متنی؛
  • مشخص کردن حدود نقل ‌قول ‌ها، وارسی ارجاعات، درستی نشان مآخذ و پانوشت‌ ها و یادداشت‌ ها؛
  • بررسی کالبدشناسی اثر، شامل تمامی نمایه ‌ها، جدول‌ ها، نمودارها، تصاویر، عکس ‌ها، فهرست مطالب، واژه ‌نامه و غیره؛ جالب است بدانید که بعضی از انتشاراتی ‌های معتبر دنیا مانند انتشارات دانشگاه کمبریج، کسانی را به عنوان Indexer به کار می‌گیرند که فقط کارشان، ایجاد قسمت «نمایه» یک کتاب است؛ هر چند مسئولیت نهایی این قسمت، به عهده نویسنده کتاب است.
  • کنترل اندازه و قلم حروف، عنوان فصل ‌ها، بخش ‌ها و زیربخش ‌ها، سربرگ ‌ها و نمونه‌ خوانی. دقت داشته باشید که منظور از نمونه‌ خوانی، غلط‌گیری تایپی است که با وجود اینکه بدیهی ‌ترین کار لازم برای یک نوشته قبل از چاپ شدن است، خیلی از نویسندگان و ناشران ایرانی، آن را انجام نمی‌دهند. تعداد غلط‌ های تایپی ‌ای که در بین کتاب ‌های انگلیسی ‌ای که تا به حال خوانده‌ ام، پیدا کرده ‌ام، به اندازه تعداد انگشت‌ های یک دست هم نرسیده است؛ اما در مقابل، متأسفانه کتاب‌ های فارسی، پر از غلط‌ های تایپی است.
  • نکته خیلی مهمی که در نمونه ‌خوانی باید به آن توجه کرد، این است که بهتر است کار نمونه ‌خوانی را شخص دیگری غیر از نویسنده کتاب انجام دهد. چون بار ها این مطلب را از نویسندگان مختلف شنیده‌ ام که چون خودشان، نویسنده متن بوده ‌اند، بعضی از جمله ‌های کتاب، به جای چشم ‌شان، به طور ناخودآگاه با ذهن ‌شان مرور می ‌شود و بنابراین بسیاری از غلط ‌های تایپی کتاب را نمی ‌بینند.

ب: ویرایش زبانی- ساختاری

  • رفع خطا های دستوری، ساختاری و جمله ‌بندی؛ به عنوان مثال، در جمله «مایه افتخار من است که از تجربیات شما بهره‌ مند و در کارهایم از آن‌ ها استفاده کنم»، باید بعد از «بهره‌ مند»، از فعل «شوم» استفاده کنیم؛ چون «بهره ‌مند کنم»، معنایی ندارد. بنابراین یکی از هدف ‌های ویرایش زبانی-ساختاری، جلوگیری از حذف بدون قرینه فعل‌ ها در جمله است. به عنوان مثالی دیگر، می‌توان به کاربرد درست «را» ی مفعولی بعد از مفعول اشاره کرد.
  • اصلاح انحراف از زبان معیار و یک‌ دست کردن زبان نوشته؛
  • ابهام ‌زدایی از عبارت ‌های نارسا، مبهم، متناقض، نامفهوم و عامیانه؛
  • انتخاب برابرهای مناسب برای واژگان غیر فارسی، حذف واژگان، تعابیر و اصطلاحات و عبارت ‌های تکراری و زائد، عامیانه، ناقص، نارسا، متضاد و متناقض؛
  • کوتاه کردن جمله ‌های طولانی؛
  • ساده‌ سازی و روان‌ سازی متن از نظر جمله‌بندی؛
  • گزینش واژگان فارسی و برابرهای مناسب.

ج: ویرایش تخصصی یا علمی یا محتوایی

  • حذف، کاهش یا تلخیص مطالب تکراری، غیرضروری، غیرمستند، مبتذل، نامتعارف، سست و ضعیف؛
  • اصلاح، تنظیم و جابه ‌جایی مطالب برای انسجام و یک‌دستی نوشتار؛
  • افزایش برخی نکات فراموش‌ شده، جا افتاده در متن یا پاورقی؛
  • مقابله متن با اصل (در صورت ترجمه یا تصحیح متون کلاسیک)؛
  • توضیح، یادآوری یا پیشنهاد ضروری در پاورقی که البته باید با ذکر کلمه «ویراستار» و با اجازه از نویسنده کتاب باشد.
  • بازبینی و تصحیح مطالب نادرست، متناقض و غیرعلمی.

 

از آنجائیکه مجموعه قوانین مربوط به ویرایش بسیار طولانی بوده و در این مطلب نمی گنجند، ما آن ها را بصورت کتابچه ی قابل دانلود برای شما عزیزان آماده کرده ایم که می توانید از لینک دانلودی که در انتهای این مقاله قرار داده شدن، به سادگی دانلود نموده و استفاده کنید.

 

www.howstart.ir - نحوه نوشتن کتاب 3

گام سوم: اجزاء کتاب

یک کتاب از بخش های زیر تشکیل شده است:

۱) صفحه بسم الله

۲) صفحه عنوان: صفحه‌ای است که حاوی اطلاعات زیر است:

  • عنوان کتاب.
  • عنوان فرعی (عبارت توصیفی که روشنگر عنوان اصلی است).
  • نام مؤلف یا مؤلفان به همراه اطلاعاتی از قبیل موقعیت و درجه علمی آن ها.
  • نام ناشر
  • تاریخ انتشار

۳) صفحه حقوقی (شناسنامه).

۴) تقدیم نامه (صفحه اهدا).

۵) فهرست مطالب (یک فهرست از بخش‌های کتاب به ترتیب قرارگرفتن در کتاب به ‌همراه شماره صفحه مربوطه است).

۶) پیشگفتار.

۷) مقدمه.

۸) متن کتاب (فصول مختلف کتاب).

۹) پیوست یا ضمیمه.

۱۰) واژه‌نامه.

۱۱) کتابنامه.

 

www.howstart.ir - نحوه نوشتن کتاب 4

گام چهارم: قطع کتاب (به نقل از دانشنامه ویکی پدیا)

قطع کتاب همان اندازه ‌ی درازا و پهنای کتاب است. به عبارت دیگر، قطع کتاب به‌ طور کلی اندازه‌ی درازا در برابر پهنا (عرض) هر برگ سنجیده می‌شود، یا گاهی اندازه‌ی درازا در مقابل پهنا (عرض) جلد یک کتاب است. تعدادی از اصطلاحات به‌طور معمول برای اندازه کلی (عمومی) کتاب‌ها توسط مراکز چاپ و کتابخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. دلیل به‌وجود آمدن قطع‌های مختلف برای کتاب، استفاده آسان‌تر یا متناسب با نوع کاربرد هر کتاب بوده‌است؛ برای مثال، کتابی که به‌راحتی بتواند همراه افراد باشد و فضای زیادی اشغال نکند باید مثلاً در قطع جیبی صحافی شود. استفاده از اندازه‌های مختلف در بهبود کار مؤثر خواهد بود.

انواع قطع کتاب

 

ردیف

نام قطعاندازه قطع (cm)

توضیحات

۱بازوبندی۲×۳بیشتر برای کتاب‌های دعا یا سوره‌ها و آیات قرآنی که در ابعاد بسیار کوچک تهیه می‌شد و با نخ یا چرم به بازو می‌بستند.
۲بغدادینا معلوماندازه دقیق این قطع مشخص نیست، ولی از گفته رشیدالدین فضل‌الله (۶۴۸؟-۷۱۸ق.)، در وقف‌نامه رَبعِ رشیدی چنین برمی‌آید که ابعادی بزرگ‌تر از نسخه‌های مرسوم داشته‌است.
۳بغلی (جیبی)۷×۵این قطع معادل قطع جیبی بزرگ در روزگار ماست.
۴بیاض یا بیاضینا معلوماز جانب طول آن باز و بسته می‌شده و شیرازه‌بندی آن از طرف عرضِ اوراق بوده که درمیان نسخه‌نویسان و کتاب‌سازان به بیاض شهرت داشته‌است. قطع بیاضی منسوب است و مخصوص به بیاض‌ها که بیشتر کتب ادعیه، زیارات و مجموعه‌های ادبی (که به خواستِ اشخاص فراهم می‌آمده) به هیأت مذکور صحافی و جلد می‌شده‌است.
۵جانمازی۷×۱۲معمولاً برای قرآن و کتاب‌های دعا به‌کار می‌ رفته ‌است.
۶حمایلی۱۲×۶وجه تسمیه این قطع به «حمایلی» این است که نسخه‌ هایی را که در قطع مزبور بوده ‌است به‌ صورت حمایل روی لباس زیرین می ‌آویخته ‌اند.
۷خشتیمربعاز کهن‌ ترین قطع ‌های نسخه ‌های خطی است به طول و عرض همسان و برابر، به ‌شکل مربع، که طول و عرض آن مساوی است و در سده ‌های نخستِ تمدن اسلامی بسیار رایج بوده ‌است. هم‌ اکنون اغلب برای کتاب‌ های کودکان استفاده می‌شود.
۸رحلی

کوچک: ۲۷×۴۲

متوسط: ۳۰×۵۰

بزرگ: ۳۰×۶۰

در ابعادِ بیش از ۲۵×۳۵ سانتیمتر که به انواع کوچک، متوسط، و بزرگ تقسیم می‌شود. این قطع را به این جهت «رحلی» می‌گویند که هنگام خواندن کتابِ دارای قطع رحلی، آن را بر روی چهار پایه چوبی یعنی رحل قرار می ‌داده‌ اند.
۹رقعی۱۴×۲۲مطابق نظری دیگر اندازه قطعی است به طول و عرض تقریبیِ ۱۹×۱۰ سانتی‌متر.
۱۰سلطانی یا تیموری۳۰×۴۰بیشتر نسخه‌ های نفیسی را که برای شاهان و شاهزادگان در دوره تیموریان (۷۷۱-۹۱۱ق)، استنساخ می ‌شد، در این قطع می ‌ساختند. نمونه مشهور آن شاهنامه بایسنقری موجود در کاخ گلستان تهران است که ابعاد تقریبیِ آن همین اندازه است. این قطع در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان، برای کتاب‌ های خطی در ایران رواج یافت که به این جهت آن را قطع تیموری نیز می‌گویند.
۱۱طومارنا معلوماتصال اوراق کتاب به ‌گونه ‌ای که به‌شکل لوله درآید. معمولاً در تهیه طومار ها از کاغذ هایی با عرضِ کم استفاده می‌ شد؛ هرچند که طول آنها بسیار متغیر بوده ‌است. برای نگهداری طومار، اغلب محفظه‌ ای به همان شکل می‌ ساختند.
۱۲نیم ‌ربعی۱۰×۱۸ یا  ۹×۱۷
۱۳نیم‌ ورقی۲۲×۳۴در ابعاد دیگری هم وجود دارد.
۱۴وزیریاز ۱۳×۲۰ تا ۲۰×۲۶در گذشته دارای سه اندازه کوچک (به طول و عرض تقریبیِ ۲۱×۱۵ سانتیمتر)، متوسط (۲۴×۱۶) و بزرگ (۳۰×۲۰) بوده ‌است.

 

اکنون رایج ‌ترین قطع برای کتاب، در همه ‌جا، قطع وزیری است که ابعاد آن از ۱۳×۲۰ تا ۲۰×۲۶ سانتی‌متر متغیر است. قطع رقعی با ابعاد ۱۵×۲۲ و قطع جیبی با ابعاد ۵/۱۶×۱۱ سانتیمتر از دیگر قطع ‌های رایج محسوب می ‌شوند. معمولاً در چاپ کتاب‌ های هنری و نفیس از قطع رحلی و برای کتاب‌ های کودکان از قطع خشتی استفاده می ‌شود. باید توجه داشت ابعاد ذکرشده برای هر قطع، تقریبی است، و در برخی منابع، اندازه‌ های متفاوتی ارائه شده‌است.

 

www.howstart.ir - نحوه نوشتن کتاب 5

گام پنجم: صفحه آرائی

صفحه آرائی کتاب توسط دو نرم افزار معروف صورت می گیرد. نرم افزار Word از مجموعه Microsoft Office و نرم افزار InDesign از مجموعه Adobe. هر دوی این نرم افزار ها به نوعی سرآمد هستند، ولیکن هر یک ویژگی هایی دارند که به جزء خدمتتان عرض خواهیم کرد.

نرم افزار ورد به علت سبکی و راحتی استفاده بیشتر همه گیر بوده و اغلب کتاب ها توسط این نرم افزار صفحه آرائی می شوند. البته لازم بذکر است که همانگونه که از نام این نرم افزار پیداست (واژه پرداز)، در کار با تصاویر و ابجکت ها بسیار ضعیف عمل خواهد کرد. قدرت واقعی این نرم افزار در مواجه با متن است.

نرم افزار ایندیزاین هم تلفیق دو نرم افزار ورد و فتوشاپ است و بعنوان غولی در صنعت صفحه آرائی حضور دارد. پردازشگر قدرتمند تصاویر و متن، که توسط شرکت ادوبی توسعه یافته و بیشتر برای صفحه آرایی مجلات، نشریات، روزنامه و در کل صفحه آرایی های تلفیقی متن و عکس مورد استفاده قرار می گیرد. کار با این نرم افزار کمی سخت تر از ورد است، بهمین علت نیز فراگیری کمتری نسبت به ورد دارد. البته قیمت بالای مجموعه ادوبی نسبت به مجموعه آفیس در خارج از ایران نیز دلیلی دیگر برای استفاده بیشتر از ورد است (باز دم ایران خودمان گرم که کپی رایت نداریم و با ۱۰۰۰۰ تومان ناقابل می توان هر دو مجموعه را تهیه کرد).

بسیاری از طراحان از Microsoft Word و Adobe InDesign در کنار یکدیگر استفاده می کنند. از آن جایی که این دو نرم افزار کاربردهای ویژه ای در زمینه صفحه آرایی و قالب بندی متون و صفحات دارند، می توان با استفاده همزمان از ابزارها، امکانات و قابلیت های این دو برنامه ی قدرتمند، از تکنیک های ترکیبی و انتقال متن در آن ها استفاده نمود و در پروژه های طراحی بسیار حرفه ای تر و خلاقانه تر عمل نمود.

موارد بسیاری در صفحه آرائی کتاب مورد توجه هستند که سعی شده لیستی تقریباً کامل از این موارد تهیه و هر کدام را به صورت جزئی توضیح دهیم.

 

موارد اصلاحی در صفحه آرائی کتاب:

  • اندازه صفحه یا همان قطع کتاب
  • حاشیه صفحات (Margins)
  • نوع و اندازه قلم
  • Alignment یا همان چینش متن پاراگراف ها
  • رعایت فاصله سطرها و پاراگراف ها
  • رعایت اصول تایپی و نگارشی
  • سکشن بندی فصل ها و قسمت های کتاب
  • استایل بندی عناوین
  • تهیه جدول محتوای خودکار
  • رعایت ترتیب اجزای کتاب
  • درج Header و Footer
  • و …

 

اندازه صفحه یا همان قطع کتاب: به طور کلی قطع های استاندارد کتاب بر اساس سایز کاغذ های استاندارد تعیین می شود. یعنی طوری که کمترین دور ریز کاغذ را داشته باشد .این قسمت مفصلاً در بالا توضیح داده شده و در صفحه بندی بر اساس قطع کتاب، اندازه کاغذ را معمولاً بخاطر مشکلاتی که هنگام برش اتفاق می افتد، از هر طرف نیم سانتی متر اضافه تر قرار می دهند. برای تنظیم اندازه کاغذ در نرم افزار ورد می توانید از مسیر Layout>Page setup>Paper اقدام کنید.

 

حاشیه صفحات (Margins): اندازه حاشیه ها معمولا به عهده طراح است و ممکن است بسته به نوع و محتوای کتاب و ایده های بصری و گرافیکی طراح تغییر کند. مثلا حاشیه کتاب های شعر نسبت که کتاب های دیگر بیشتر در نظر گرفته می شود. در جدول زیر اندازه حاشیه پیشنهادی در قطع های مختلف آمده است.

توجه داشته باشید در نرم افزار ورد این اندازه ها را پس از ایجاد پرونده جدید باید از مسیر Layout>Page setup>Margins وارد کنید.

یک نکته را نیز در نظر داشته باشید که برای سندهایی که شیرازه و منگنه می خورند مثل جزوه ها و پروژه ها یا صحافی می شوند مثل کتاب ها (خصوصاً کتاب های قطور)، یک حاشیه اضافی یاGutter  در نظر گرفت. به شکل تنظیمات گاتر هم اگر دقت کنید با سمبل گرافیکی این موضوع را نشان داده است. دقت کنید که جای گاتر در فارسی سمت راست هست و اگر هم قراره خروجی مقاله ی شما به صورت دو رو چاپ بشود تا در کاغذ صرفه جویی شود، باید اینجا دو رو بودنش را هم انتخاب کنید تا از هر دو سمت به هر صفحه گاتر را اختصاص بدهد.

 

قطع

Top

Bottom

Right

Left

رقعی و وزیری

۳۰

۲۵

۲۳

۲۳

پالتویی و خشتی

۲۰

۲۰

۲۲

۲۳

رحلی تک ستونی

۴۰

۳۰

۲۵

۳۰

رحلی دو ستونی

۳۰

۲۵

۲۰

۲۵

جیبی

۲۰

۲۵

۲۰

۲۵

شعر رقعی

۲۰

۲۵

۲۰

۳۰

 

نوع و اندازه قلم: طبیعتا نوع، سایز و سایر ویژگی های فونت بسته به محتوا، گروه سنی مخاطبین، موضوع کتاب و با نظر طراح گرافیک تعیین می شود. مثلا برای کتاب هایی با موضوعات جدی و تئوی فونت لوتوس، بدر و … یا برای کتاب های رمان و داستان میترا، نازنین و … برای کتاب های کودک و نوجوان فونت رویا مناسب هستند.

در جدول زیر پیشنهاداتی برای انتخاب فونت همچنین ویژگی های دیگر آمده است.

 

موضوع کتاب

pointLeadingtrackingفونت پیشنهادی
رمان، داستان، نمایشنامه و فیلم نامه

۱۴

۱۸٫۵۱۰-میترا – نازنین
کودک و نوجوان۱۳۱۶۱۵-رویا
پژوهشی و نظری۱۴۱۸۱۰- تا ۲۰-لوتوس – بدر – نازنین – زر
شعر۱۴۱۸۱۰- تا ۱۵-میترا – جلال – بدر
قطع جیبی۱۲۱۸۱۰-میترا – نازنین

 

نکته۱: با توجه به این که معمولا فونت‌های لاتین نسبت به فونت‌های فارسی کمی درشت‌تر هستند، کلمات لاتین داخل متن فارسی معمولا ۲ شماره کوچک‌تر از اندازه فونت فارسی در نظر گرفته می شود. فونت پیشنهادی Arial است. برای این کار می‌توانید یک Style ویژه کلمات لاتین ایجاد کنید.

نکته۲: در کتاب‌های مرجع که به مدت زمان کوتاهی به طور پیوسته مورد مطالعه قرار نمی‌گیرند و معمولا حجم متن زیادی هم دارند از فونت ریزتر (مثلا ۱۰ لوتوس) می‌توان استفاده کرد.

نکته۳: اندازه Tracking در متن کتاب معمولا نباید بیشتر از ۲۵- باشد (tracking و leading در نرم افزار ایندیزاین کاربرد خواهند داشت).

 

رعایت فاصله سطرها و پاراگراف ها: در نگارش کتاب ها فاصله بین سطور یک (Line Spacing: Single) توصیه می گردد. فاصله بین پاراگراف ها هم نباید بیشتر از ۱٫۵ line باشد.

 

رعایت اصول تایپی و نگارشی: لطفاً در تایپ متن دقت نماید قبل از نقطه و کاما، فاصله (Space) وجود نداشته باشد و همچنین دقت نماید بعد از نقطه، کاما، پرانتز بسته و …. فاصله (Space) وجود داشته باشد. همچنین رعانیم فاصله ها که در کلماتی مانند «کتاب ها»، ما بین دو عبارت «کتاب» و «ها» به جای Space از کلید های ترکیبی Ctrl و –  استفاده  می کنیم.

  • Alignment: به جز در موارد ضروری، Alignment (چینش) متن باید در متن کتاب مساوی از هر دو طرف باشد (Justify باشد).
  • شماره زیرنویس ها حتماً در کتاب های فارسی به زبان فارسی باشد. دقت فرمایید اگرچه لغت زیرنویس شده غیر فارسی (انگلیسی) است، لیکن شماره آن باید فارسی باشد.
  • توضیحات جدول ها در بالای جدول و توضیحات تصاویر و نمودارها در پایین آنها و با Alignment وسط نگارش شوند.
  • فرورفتگی متن (در ابتدای پاراگراف و متن کتاب) با فاصله (Space) صورت نگرفته باشد، بلکه از طریق Tab و یا تنظیمات پاراگراف (Paragraph) صورت گرفته باشد. فرو رفتگی سطر اول پاراگراف ها نیم سانتی متر می باشد که می توانید از مسیر Home>Paragraph>Indents and Spacing، گزینه Space را بر روی First Line قرار داده و مقدار آن را برابر .۵ سانتی متر تنظیم کنید.
  • منابع باید بر اساس حروف الفبای فامیل نویسندگان مرتب شده باشند و ترجیحاً فرورفتگی آنها باید به صورت Hanging باشد. ابتدا منابع فارسی و عربی آورده شوند و سپس با ادامه شماره منابع فارسی و عربی، منابع سایر زبانها که رسم الخط انگلیسی دارند آورده شوند. به عبارت دیگر شماره گذاری منابع غیر فارسی باید در ادامه منابع فارسی و بدون گذاشتن سطر خالی باشد. لطفاً مد نظر داشته باشید که زبان لاتین قرن هاست منسوخ گردیده است. به همین جهت از ذکر عبارت لاتین برای منابع غیر فارسی زبان خودداری نماید.
  • شماره گذاری صفحه ها: جهت وارد نمودن شماره صفحه، ترتیب صفحه ها بر اساس ترتیب اعلام شده در قسمت اجزاء کتاب است. لطفاً دقت فرماید که شماره صفحه از تقدیم نامه شروع می شود. شماره صفحه های تقدیم نامه، فهرست مطالب و پیشگفتار در کتاب های فارسی با حروف الفبای فارسی، در کتاب های عربی با حروف الفبای عربی و در کتاب های انگلیسی با اعداد رومی به صورت ایتالیک شماره گذاری می شود. شماره گذاری با عدد از مقدمه شروع شده و تا پایان کتاب ادامه می یابد. به عبارت دیگر:
    • صفحه هایی که شماره صفحه ندارند: صفحه بسمله، صفحه عنوان، صفحه حقوقی،
    • صفحه هایی که شماره صفحه به صورت حروف الفبا و یا اعداد رومی است: تقدیم نامه، فهرست مطالب و پیشگفتار.
    • صفحه هایی که شماره صفحه با اعداد دارند: مقدمه، متن کتاب، پیوست، واژه‌نامه و کتابنامه.

 

سکشن بندی فصل ها و قسمت های مختلف کتاب: در این قسمت ابتدا لازم است تا با مفهوم سکشن بندی آشنا شویم. با این ابزار می توانیم چیدمان متفاوتی در داخل یک صفحه و یا ما بین صفحات داشته باشیم. مثلا اگر بخواهید چکیده یک مقاله را به صورت تک ستونه و در ادامه همان صفحه، متن مقاله را دو ستونه بنویسید می توانید در آن صفحه یک سکشن جدید ایجاد کنید و قالب نوشتن متن را انتخاب کنید.
انواع سکشن هایی که می توان ایجاد کرد:

Next Pageاز این طریق بخش جدیدی در ابتدای صفحه بعد ایجاد می شود.
Continuesاز این طریق بخش جدیدی در همین صفحه ایجاد می شود.
Odd Page & Even Pageاز این طریق بخش جدیدی در همین صفحه ایجاد می شود.

 

شما می توانید در یک فایل سکشن های متعددی ایجاد کرده و در آن سکشن ها فرمتهای متفاوتی مثل شماره صفحه متفاوت، حاشیه متفاوت، اندازه کاغذ متفاوت، جهت عمودی و افقی کاغذ، تعداد سطرها و ستونهای متفاوت، سر صفحه و پا صفحه متفاوت اعمال کنید.

پس از نوشتن کامل سند، به انتهای متنی بروید که بعد از آن متن اصلی شما آغاز می شود. (به عنوان مثال، انتهای صفحه ی فهرست) و در تب Page Layout و در بخش Page Setup بر روی Break کلیک کنید. در این منو، گزینه ی Next Page را انتخاب کنید. با این کار صفحات فهرست و ما قبل آن از متن اصلی جدا می شود.

حال لازم است تا اتصال بین این دو سکشن را قطع کنید تا تغییر اعمال شده در سکشن اول در سکشن دوم اعمال نشود. (فرض می کنیم قرار است شماره صفحه در بالای سند قرار گیرد.) برای این کار از منوی Insert گزینه ی Header و پس از آن گزینه ی Header Edit را انتخاب می کنیم تا وارد محیط Design شویم. مکان نما را در سر صفحه سکشن دوم (سکشن بعدی) (جایی که قرار است شماره صفحه به عدد درج شود) قرار داده و گزینه ی link to previous را غیر فعال کنید. با انجام این کار ارتباط بخش دوم از بخش اول قطع خواهد شد. اگر میخواستید شماره صفحه در پایین درج شود همین مراحل را در پا صفحه طی نمایید.

استایل بندی عناوین: سبک ‌ها و تم‌ ها قدرتمند‌ترین ابزار در برنامه هستند که می‌تواند کمک کند تا سندی بسیار حرفه ‌ای را ایجاد کنید. این سبک ‌ها پیش تعریف شده از فونت و رنگ و اندازه متن را در منو قرار داده که بر روی متن قابل اعمال است. یک تم مجموعه‌ ای از انتخاب ‌ها است که می‌ تواند بر روی سند در حال کار اجرا شود که این قالب پیش تعریف شده شامل رنگ و اندازه و فونت و افکت های پیش تعیین شده است.

برای فرمت بندی کردن متن هایی که در نرم افزار ورد تایپ می‌کنید، دو راه وجود دارد؛ یکی اینکه شما به صورت دستی اندازه، رنگ، فونت و… مربوط به متن خود را تغییر دهید و راه دیگر استفاده از استایل های آماده ای که در پنجره Home و در کادر Style قرار گرفته‌ اند، می ‌باشد.

برای استفاده استایل های آماده ورد، ابتدا باید متن مورد را انتخاب، سپس استایل مورد نظر را از کادر مذکور انتخاب نمایید تا روی متن انتخاب شده اعمال شود.

حال اگر هیچ کدام از این استایل ها نیاز شما را برآورده نکرد، می ‌توانید خودتان استایل جدیدی مطابق با نیازتان را ایجاد نمایید. برای این کار می ‌توانید به دو روش عمل نمایید.

روش اول:

  • در سربرگ Home و در گوشه پایین کادر استایل روی علامت فلش کناری آن کلیک نمایید تا کادر مربوط به آن باز شود.
  • در انتهای کادر بازشده روی گزینه «Save selection as a new Quick style …» کلیک نمایید تا کادر کوچکی باز شود.
  • در کادر باز شده، روی گزینه Modify کلیک نمایید تا وارد پنجره مربوط به ویرایش استایل شوید.
  • در این پنجره، می‌توانید تنظیمات دلخواه را انجام دهید. مثلا نامی را برای آن انتخاب کرده یا تنظیمات مربوط به نوع فونت، اندازه، رنگ و … و یا راست چین و چپ چین بودن آن و… را به دلخواه خود تغییر دهید.
  • همچنین در قسمت پایین پنجره مذکور می‌توانید با کلیک روی دکمه Formatو سپس انتخاب گزینه Text Effect، افکت های زیبایی را مثل سایه دار کردن متن، سه بعدی کردن آن و… به استایل خود اضافه کنید. باید دقت کنید که افکت شما باعث شلخته شدن متن نشود. بهتر است از این افکت‌ها برای متن هایی با فونت و اندازه کوچک کمتر استفاده شود.
  • برای ذخیره کردن استایل خود، کافی است روی ok کلیک نمایید.
  • برای حذف استایل نیز روی نام آن در کادر styleکلیک راست کرده و Remove from Quick style Gallery را انتخاب نمایید.

روش دوم:

  • ابتدا متن خود را در محیط ورد تایپ کنید.
  • با استفاده از گزینه‌های موجود در قسمت Font و Paragraph موجود در سربرگ Home تنظیمات خود را اعمال کنید.
  • حال متن خود را در حالت انتخاب قرار دهید و به کادر Style بروید.
  • پس از کلیک روی فلش کناری کادر استایل، و انتخاب «Save selection as a new Quick style» ، نام دلخواه را در کادر باز شده وارد کرده و روی OK کلیک نمایید تا استایل شما ذخیره شود.

تهیه جدول محتوای خودکار: برای این کار ابتدا عنوان خود را به حالت select درآورده و از تب Home و منوی Styles یکی از استایل هایی که وجود دارند را انتخاب کنید.

پس از انتخاب یکی از حالات، رنگ، اندازه و فونت نوشته شما تغییر می کند. آن را به حالت دلخواه خود درست کرده و این فرمت را با استفاده از format painter به سایر عناوین موجود در متن اختصاص دهید. لازم به ذکر است که با دوبار کلیک روی این ابزار، برای همیشه به حالت انتخاب در می آید و دیگر لازم نیست هر بار روی آن کلیک کنید.

پس از اتمام کار مکان نما را به صفحه ای منتقل کنید که می خواهید فهرست در آن ایجاد شود. از تب Reference و منوی Table Of Contents یکی از قالب ها را به دلخواه انتخاب می کنیم.

مشاهده می کنید که تمامی عناوین انتخاب شده همراه با شماره صفحه ایجاد می شوند. اگر می خواهید این فهرست به سمت راست منتقل شود، با کلیک بر روی سه نقطه ی بالای پنجره فهرست تمام آن را select all کرده و با استفاده از کلیدهای ترکیبی Ctrl+shift آن را به سمت راست منتقل کنید.

در مواقع بعدی اگر یک عنوان اضافه شد و یا شماره صفحه ی برخی از عناوین تغییر پیدا کرد با انتخاب گزینه ی Update Table در بالای پنجره فهرست می توانید آن را به روز کنید. با انتخاب گزینه ی Update page number only فقط شماره صفحات به روز شده و با انتخاب Update entire table اگر عنوان جدیدی اضافه شده بود، وارد جدول خواهد شد.

 

رعایت ترتیب اجزای کتاب: همانگونه که در قسمت مربوط به اجزای کتاب نشان داده شد، صفحه آرا بایستی درستی ترتیب مطالب را بر اساس این فهرست بررسی کرده و در صورت وجود اشکال، نسبت به رفع آن اقدام کند.

 

درج Header و Footer:

کلمه‌ی هدر (Header) در اصطلاح لغوی به معنای سربرگ می‌باشد و همانگونه که از نام آن پیداست برای افزودن یک المان ثابت به بالای صفحات ورد استفاده می‌شود، فرض کنید قصد دارید یک مقاله را در چندین فصل مختلف تایپ کنید و هر فصل را با نوشتن آن در سربرگ صفحه مشخص کنید، در این مورد میتوانید از هدر استفاده کنید. متنی که در بخش هدر بنویسید در تمام صفحات برای شما تکرار خواهد شد.

نحوه‌ی افزودن هدر به صفحه:

برای افزودن هدر به سند متنی خود در مایکروسافت ورد طبق تصویر زیر عمل کنید، ابتدا وارد منوی Insert شوید و سپس از ناحیه سمت راست بر روی گزینه‌یHeader  کلیک کرده و در نهایت قالب (طرح) مورد نظر خود را در فهرست باز شده انتخاب کنید.

نکته: شما می‌توانید بدون انجام مراحل بالا و  با دوبار کلیک کردن بر روی بخش بالایی صفحه وارد بخش تنظیم هدر شوید.

کلمه‌ی فوتر (Footer) در اصطلاح لغوی به معنای پانوشت می‌باشد و همانگونه که از نام آن پیداست برای افزودن یه المان ثابت به پایین صفحات ورد استفاده می‌شود، فرض کنید قصد دارید یک مقاله را در چندین بخش مختلف تایپ کنید و هر بخش را با نوشتن آن در پانوشت صفحه مشخص کنید، در این مورد میتوانید از فوتر استفاده کنید.

می‌توان گفت هدر و فوتر کاربرد تقریبا مشابهی دارند.

نحوه‌ی افزودن فوتر به صفحه‌:

همانند بخش هدر مراحل را طی کنید و در انتها بر روی گزینه‌ی Footer کلیک کنید، همچنین شما می‌توانید با دوبار کلیک کردن در بخش انتهایی صفحه وارد محیط ویرایش فوتر شوید.

فراموش نکنید که فایلی را که برای چاپ در نظر دارید حتماً با فرمت PDF ذخیره نمائید تا مشکلات احتمالی بهم ریختگی یا نبود فونت در کامپیوتر مقصد برایتان پیش نیاید.

 

خوب به پایان قسمت دوم از مجموعه آموزشی راهنمای جامع نحوه نوشتن کتاب رسیدیم. امیدواریم تا اینجای کار مورد پسند شما عزیزان قرار گرفته باشد.

به زودی با قسمت سوم این آموزش در خدمت شما خواهیم بود. با چگونه شروع کنم؟ همراه باشید.

 

دانلود کتابچه اصول نگارش کتاب

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
مطالب بیشتر از این نویسنده admin
بارگذاری بیشتر در آموزش و ارتباط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

چگونه می توانم؟ راهنمای جامع نحوه نوشتن کتاب (قسمت سوم)

با چگونه شروع کنم؟ با سومین و آخرین قسمت از مجموعه آموزشی راهنمای جامع نحوه نوشتن کتاب در …